पुनर्जन्मको विश्वकोश — यो त्यही हो, जुन तपाईं अहिले पढ्दै हुनुहुन्छ। पूर्नजन्मपीडिया ले पूर्वजन्मका बारेमा सबै महत्त्वपूर्ण कुराहरूलाई एकै ठाउँमा समेट्छ: पुनर्जन्म के हो, विभिन्न धर्म र संस्कृतिहरूमा के विश्वास गरिन्छ, वैज्ञानिकहरूले के पत्ता लगाएका छन्, रिग्रेसन कसरी हुन्छ र तपाईंको आफ्नै भाषा बोल्ने विशेषज्ञ कहाँ भेट्टाउने।
मानिसहरू प्रायः यस परियोजनाको नाम बिर्सन्छन्। तर उनीहरूलाई “पुनर्जन्मको कुनै विश्वकोश थियो” भन्ने सम्झना रहन्छ। त्यसैले यो पृष्ठ यसको मूल ढोका हो। यहाँबाट तपाईं जुनसुकै खण्डमा पुग्न सक्नुहुन्छ: लेखहरू, शब्दावली, पुस्तकहरू र विशेषज्ञहरूको सूची।
संक्षेपमा: यस विश्वकोशमा के-के छन्
- पुनर्जन्म र पूर्वजन्मका मुख्य प्रश्नहरूको सरल उत्तर।
- पुनर्जन्मको अवधारणाको इतिहास: भारत, प्राचीन ग्रीस, बौद्ध धर्म, कब्बाला, अध्यात्मवाद।
- अनुसन्धानहरू: पूर्वजन्म सम्झने बालबालिकाहरू, रिग्रेसन, “दुई जन्म बीचको जीवन”।
- प्रमुख अनुसन्धानकर्ताहरू र उनीहरूका पुस्तकहरू।
- शब्दावली: कर्म, आत्मा, पूर्वजन्म, रिग्रेसन, पुनर्जन्मविज्ञान।
- विशेषज्ञ कसरी छान्ने र तपाईंको भाषामा विशेषज्ञहरूको सूची।
पुनर्जन्म भनेको के हो?
पुनर्जन्म भनेको शरीरको मृत्युपछि मानिसको आत्मा वा चेतना नयाँ शरीरमा फेरि जन्मिन्छ भन्ने धारणा हो। यसलाई पुनर्अवतार, नयाँ जन्म वा आत्माको देहान्तरण पनि भनिन्छ। दार्शनिक र वैज्ञानिक साहित्यमा यसलाई “मेटाेम्प्सिकोसिस्” पनि भनिन्छ।
पूर्वजन्म भनेको त्यो जीवन हो, जुन आत्माले वर्तमान जन्मभन्दा पहिले बिताएको मानिन्छ। पूर्वजन्मको सम्झना भनेको त्यस्ता दृश्य, भावना र ज्ञान हुन्, जसलाई मानिसले यो जीवनको अनुभवबाट व्याख्या गर्न सक्दैन।
यसबारे थप विवरण — लेख पुनर्जन्म के हो र विज्ञानलाई यस बारे के थाहा छ र विकी-लेख “पुनर्जन्म” मा पढ्नुहोस्।
पुनर्जन्ममा कहाँ-कहाँ विश्वास गरिन्छ: यस विचारको इतिहास
पुनर्जन्मको विचार संसारका सबैभन्दा प्राचीन विचारहरूमध्ये एक हो। यो विभिन्न समुदायहरूमा एकअर्कासँग कुनै सम्बन्ध नभई आफैं विकास भएको थियो।
- भारत। हिन्दु धर्ममा आत्मा जन्म र मृत्युको चक्र अर्थात् संसारबाट गुज्रिन्छ। मानिसले जे गर्छ, त्यही भोग्छ — यो कर्म हो। यसको लक्ष्य जन्म-मरणको चक्रबाट मुक्ति अर्थात् मोक्ष पाउनु हो। श्रीमद्भगवद्गीतामा भनिएको छ: जसरी मानिसले पुराना वस्त्र फेरेर नयाँ लगाउँछ, त्यसरी नै आत्माले जीर्ण शरीर त्यागेर नयाँ शरीर धारण गर्छ।
- बौद्ध धर्म। बुद्धले नयाँ जन्मको शिक्षा दिनुभयो, तर स्थायी आत्मा बिना: एक जन्मबाट अर्को जन्ममा चेतना र कर्मको प्रवाह मात्र सर्छ। तिब्बतमा आज पनि लामाहरू (जस्तै दलाई लामा) को नयाँ जन्म खोज्ने र पहिचान गर्ने परम्परा छ।
- जैन धर्म र सिख धर्म। यी धर्महरूले पनि जन्मको चक्र र कर्मको नियम सिकाउँछन्।
- प्राचीन ग्रीस। पाइथागोरसले आत्माको देहान्तरणबारे सिकाएका थिए। प्लेटोले आफ्नो कृति “गणतन्त्र” मा एर नामक सिपाहीको कथा सुनाएका छन्, जसले आत्माहरूले नयाँ जीवन रोजेको देखेका थिए।
- कब्बाला। यहूदी रहस्यवादमा “गिल्गुल” अर्थात् आत्माहरूको पुनरावृत्तिको शिक्षा पाइन्छ।
- मध्यपूर्वका द्रुज समुदाय। उनीहरू विश्वास गर्छन् कि मृत्यु हुनासाथ आत्मा तुरुन्तै अर्को मानिसमा जन्मिन्छ।
- अध्यात्मवाद। फ्रान्समा एलान कार्डेकले सन् 1857 मा “द स्पिरिट्स बुक” प्रकाशित गरे। आज अध्यात्मवाद विशेष गरी ब्राजिलमा व्यापक छ।
- पश्चिम अफ्रिकाका धेरै समुदाय र उत्तर अमेरिकाका आदिवासीहरू पनि मृतकहरू आफ्नै कुल वा परिवारमा फेरि जन्मिन्छन् भन्ने विश्वास गर्छन्।
इसाई र इस्लाम धर्मका मुख्य धारहरूमा पुनर्जन्मको धारणा मानिँदैन। तैपनि धेरै विश्वासीहरू यस विषयमा रुचि राख्छन् र प्रश्नहरू सोध्छन्।
कर्म र पुनर्जन्म कसरी जोडिएका छन् भन्नेबारे कर्म र पुनर्जन्म लेखमा पढ्नुहोस्।
अनुसन्धानहरूले के भन्छन्?
पुनर्जन्मको कुनै प्रत्यक्ष वैज्ञानिक प्रमाण छैन। तर त्यस्ता गम्भीर अनुसन्धानहरू छन् जसले पूर्वजन्मका सम्झनाहरूको अध्ययन गरेका छन्। यहाँ तीन मुख्य दिशाहरू दिइएका छन्।
पूर्वजन्म सम्झने बालबालिकाहरू
सबैभन्दा प्रसिद्ध अनुसन्धान भर्जिनिया विश्वविद्यालय (अमेरिका) का मनोचिकित्सक इयान स्टेभेन्सनले गरेका थिए। सन् 1960 को दशकदेखि उनले विश्वभर घुमेर पूर्वजन्म सम्झने बालबालिकाका कथाहरू संकलन गरे: भारत, श्रीलंका, लेबनान, टर्की, थाइल्यान्ड र अलास्काका ट्लिङ्गित जातिहरूमा। बालबालिकाले बताएका नाम, ठाउँ र घटनाहरूलाई उनले प्रमाणसहित जाँच गरे। उनको संग्रहमा 2500 भन्दा बढी यस्ता घटनाहरू छन्। उनको पहिलो पुस्तक “पुनर्जन्मको संकेत गर्ने बीस घटनाहरू” (1966) थियो। “पुनर्जन्म र जीवविज्ञान” (1997) नामक पुस्तकमा उनले बालबालिकाको शरीरमा भएका जन्मचिह्नहरूलाई उनीहरूले बताएका मृतक व्यक्तिहरूको चोटपटकसँग तुलना गरेका थिए।
स्टेभेन्सनको कामलाई बाल मनोचिकित्सक जिम टकरले अगाडि बढाइरहेका छन्। उनका पुस्तकहरू — “जीवनभन्दा अघिको जीवन” र “जीवनमा फिर्ती” हुन्। सामान्यतया बालबालिकाले 2 देखि 4 वर्षको उमेरमा पूर्वजन्मबारे बोल्न थाल्छन् र 6 देखि 7 वर्षको उमेरसम्म पुग्दा यी सम्झनाहरू हराउँदै जान्छन्।
थप विवरण: पूर्वजन्म सम्झने बालबालिकाहरू।
पूर्वजन्म रिग्रेसन
रिग्रेसन एउटा यस्तो विधि हो जहाँ व्यक्तिलाई शान्त र विश्रामको अवस्थामा, प्रायः हिप्नोसिसको माध्यमबाट, अतितका घटनाहरू र पूर्वजन्म सम्झन लगाइन्छ। सन् 1970 को दशकमा मनोवैज्ञानिक हेलेन वाम्बाकले एक हजारभन्दा बढी स्वयंसेवकहरूसँग सामूहिक सत्रहरू सञ्चालन गरेकी थिइन्। तीमध्ये अधिकांशले कुनै प्रसिद्ध व्यक्तिको नभई सामान्य किसान र मजदुरहरूको जीवनको वर्णन गरेका थिए। मनोचिकित्सक ब्रायन वेसको पुस्तक “धेरै जीवन, धेरै गुरुहरू” (1988) प्रकाशित भएपछि रिग्रेसन व्यापक रूपमा चिनिन थाल्यो।
थप विवरण: पूर्वजन्म रिग्रेसन के हो, सत्र कसरी सञ्चालन हुन्छ र विकी-लेख “पूर्वजन्म रिग्रेसन”।
दुई जन्म बीचको जीवन
हिप्नोथेरापिस्ट माइकल न्युटन (1931–2016) ले पूर्वजन्मको मात्र नभई दुई जन्महरूको बीचको समयबारे मानिसहरूले के सम्झन्छन् भन्ने कुराको वर्णन गरे। उनका पुस्तकहरू — “आत्माहरूको यात्रा” (1994) र “आत्माहरूको गन्तव्य” (2000) हुन्। ती पुस्तकहरूले आज धेरैले चिन्ने धारणाहरू ल्याए: आत्माको संसार, आत्माहरूको समूह, आत्मिक मार्गदर्शकहरू। उनका शिष्यहरूलाई न्युटन इन्स्टिच्युट ले तालिम दिन्छ। डोलोरेस क्यानन (1931–2014) ले आफ्नै हिप्नोसिस प्रविधि, क्युएचएचटी (QHHT) विकास गरिन्।
थप विवरण: माइकल न्युटन र दुई जन्म बीचको जीवन, माइकल न्युटनबारे विकी-लेख, डोलोरेस क्याननको विधि।
शंका र संशयबारे इमानदार कुरा
संशयवादी वैज्ञानिकहरू भन्छन्: मानिसको स्मरणशक्तिले कल्पना, पढेका किताबहरू, चलचित्रहरू र अरूका सुझावहरूलाई आपसमा मिसाउन सक्छ। हिप्नोसिसको प्रभावमा मानिसले कहिल्यै नभएका कुराहरू पनि “सम्झन” सक्छ। मलाई लाग्छ, यो कुरा सबैलाई थाहा हुनुपर्छ। एउटा राम्रो विश्वकोशले कुनै चमत्कारको वाचा गर्दैन। यसले तथ्य, अनुसन्धान र विभिन्न धारणाहरू प्रस्तुत गर्छ, अनि निष्कर्ष तपाईं आफैंले निकाल्नुपर्छ।
प्रमुख अनुसन्धानकर्ताहरू र पुस्तकहरू
- इयान स्टेभेन्सन (1918–2007) — मनोचिकित्सक, भर्जिनिया विश्वविद्यालय। पूर्वजन्म सम्झने बालबालिकाका घटनाहरू। “पुनर्जन्मको संकेत गर्ने बीस घटनाहरू”।
- जिम टकर — बाल मनोचिकित्सक, स्टेभेन्सनका उत्तराधिकारी। “जीवनभन्दा अघिको जीवन”।
- हेलेन वाम्बाक (1925–1985) — मनोवैज्ञानिक। एक हजारभन्दा बढी स्वयंसेवकहरूसँग सामूहिक रिग्रेसन।
- ब्रायन वेस — मनोचिकित्सक। “धेरै जीवन, धेरै गुरुहरू”।
- माइकल न्युटन (1931–2016) — हिप्नोथेरापिस्ट। “आत्माहरूको यात्रा”, “आत्माहरूको गन्तव्य”।
- डोलोरेस क्यानन (1931–2014) — हिप्नोथेरापिस्ट, क्युएचएचटी प्रविधिका निर्माता। “मृत्यु र जीवनको बीचमा”।
- हान्स टेन डाम — डच अनुसन्धानकर्ता र रिग्रेसन थेरापीका शिक्षक। विकीमा थप विवरण: हान्स टेन डाम।
- मारिस द्रेशमानिस — पुनर्जन्मविद्, पुनर्जन्मविज्ञान र पूर्नजन्मपीडिया का संस्थापक। पुस्तकहरू।
शब्दावली: मुख्य अवधारणाहरू
- पुनर्जन्म — पुरानो शरीरको मृत्युपछि नयाँ शरीरमा आत्माको जन्म।
- कर्म — कारण र प्रभावको नियम: मानिसका काम र भावनाहरूले उसका भविष्यका घटना र जन्महरू निर्धारण गर्छन्।
- आत्मा — यस दर्शनका अनुसार मानिसभित्रको त्यो तत्व, जुन एक जन्मबाट अर्को जन्ममा जान्छ। थप विवरण: आत्मा के हो।
- पूर्वजन्म — हालको जीवनभन्दा पहिले आत्माले बिताएको जीवन।
- रिग्रेसन — एउटा यस्तो विधि, जसको मद्दतले मानिसले अतित र पूर्वजन्मका घटनाहरू सम्झन सक्छ।
- दुई जन्म बीचको जीवन — न्युटनको वर्णन अनुसार, नयाँ अवतार लिनुअघि आत्माले आत्माको संसारमा बिताउने समय।
- पुनर्जन्मविज्ञान — पूर्वजन्मका सम्झनाहरूसँग काम गर्ने एउटा विधा। यसको स्थापना मैले, मारिस द्रेशमानिसले गरेको हुँ।
- पुनर्जन्मविद् — मानिसलाई पूर्वजन्म सम्झन र ती जन्महरू वर्तमान जीवनसँग कसरी जोडिएका छन् भनी बुझ्न मद्दत गर्ने विशेषज्ञ। थप विवरण: पुनर्जन्मविद्।
पूर्वजन्म कसरी सम्झने र विशेषज्ञ कसरी छान्ने?
पूर्वजन्मलाई रिग्रेसनको सहायताले सम्झन सकिन्छ। कुनै विशेषज्ञसँग यो काम गर्दा धेरै सजिलो र सुरक्षित हुन्छ। यहाँ चरणबद्ध रूपमा के गर्ने भनेर बताइएको छ।
- पहिले के अपेक्षा गर्ने भनेर जान्न सत्र कसरी सञ्चालन हुन्छ पढ्नुहोस्।
- विशेषज्ञहरूको सूची खोल्नुहोस् र तपाईंको भाषा बोल्नेहरूलाई छान्नुहोस्।
- सुरुमा 3–4 जना विशेषज्ञहरूसँग सत्र लिनुहोस्। त्यसपछि आफ्ना प्रश्नहरूमा गहिरो काम गर्न आफूलाई सबैभन्दा मन परेको व्यक्ति छान्नुहोस्।
- विशेषज्ञलाई सिधै सोध्नुहोस्: कहाँ तालिम लिएको हो, कति वर्षदेखि काम गरिरहनुभएको छ, सत्र कसरी हुन्छ र शुल्क कति लाग्छ।
हाम्रो सूची विभिन्न स्कुलका वेबसाइटहरूभन्दा कसरी फरक छ? ती स्कुलहरूले आफ्ना विद्यार्थीहरूलाई मात्र देखाउँछन्। उनीहरूले आफ्ना प्रतिस्पर्धीहरूलाई किन देखाउँथे र? तर हामी सबै विशेषज्ञहरूलाई समेट्छौं: सबै नेपाली बोल्ने, सबै अंग्रेजी बोल्ने, सबै चिनियाँ बोल्ने, चाहे उनीहरू जुनसुकै स्कुलका हुन्। अहिले हाम्रो सूचीमा 5,602 विशेषज्ञहरू छन्। तपाईंले हाम्रा विद्यार्थी मात्र नभई जोसुकैलाई पनि छान्न सक्नुहुन्छ।
थप विवरण: रिग्रेसोलोजिस्ट कसरी छान्ने र के रिग्रेसन खतरनाक छ: सत्य र भ्रम।
पूर्नजन्मपीडिया के हो?
पूर्नजन्मपीडिया पुनर्जन्म र पूर्वजन्म सम्बन्धी एक बहुभाषिक विश्वकोश हो। यस परियोजनाको स्थापना मैले, मारिस द्रेशमानिसले गरेको हुँ। यस विश्वकोशका 311 भाषाका वेबसाइटहरू छन्। यसमा लेखहरू, अवधारणाहरूको विकी-विश्वकोश, ज्ञान-सञ्जाल र विशेषज्ञहरूको सूची समावेश छन्। यस परियोजनाबारे थप विवरण “पूर्नजन्मपीडिया के हो?” भन्ने लेखमा पाउनुहुनेछ।
यो परियोजना अहिले निर्माणको क्रममा छ। यो एउटा यस्तो घर जस्तै हो जहाँ अझै सबै झ्यालहरू राखिसकिएको छैन। नयाँ खण्डहरू सुरु गर्दा हामी तपाईंलाई जानकारी दिन सकौं भन्नाका खातिर दर्ता हुनुहोस्। हामीले दर्ता भएकाहरूलाई मात्र सन्देश पठाउन सक्छौं। दर्ता गर्नुहोस्।
प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
के पुनर्जन्म साँच्चै हुन्छ?
यसलाई वैज्ञानिक रूपमा अहिलेसम्म कसैले प्रमाणित गर्न सकेको छैन। तर हजारौं यस्ता प्रमाणित घटनाहरू छन्, विशेष गरी साना बालबालिकाका भनाइहरू, जसलाई अनुसन्धानकर्ताहरूले सामान्य कारणहरूबाट व्याख्या गर्न सकेका छैनन्। के कुरामा विश्वास गर्ने, त्यो तपाईंको हातमा छ।
के आफैं पूर्वजन्म सम्झन सकिन्छ?
केही मानिसहरू आफैं सम्झन्छन्: सपनामा, ध्यानमा, वा पहिलो पटक पुगेको ठाउँ पनि पहिल्यै देखेजस्तो लाग्दा। तर अनुभवी विशेषज्ञसँग गर्दा यो प्रक्रिया धेरै शान्त र स्पष्ट हुन्छ। पूर्वजन्मका सम्झनाका लक्षणहरू र लेख म पूर्वजन्ममा को थिएँ — कसरी थाहा पाउने हेर्नुहोस्।
के रिग्रेसन खतरनाक हुन्छ?
रिग्रेसन भनेको स्मृति र भावनाहरूसँग गरिने काम हो। कहिलेकाहीं तीव्र भावनाहरू बाहिर आउन सक्छन्। त्यसैले एक अनुभवी विशेषज्ञ छान्नु र आफ्नो अवस्थाबारे पहिले नै बताउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। थप विवरण: रिग्रेसन कत्तिको खतरनाक छ।
पुनर्जन्म र आत्माको देहान्तरणमा के फरक छ?
सामान्य बोलीचालीमा यी दुवै एउटै हुन्। दर्शनशास्त्रमा “देहान्तरण” र “मेटाेम्प्सिकोसिस्” ले कहिलेकाहीं आत्मा मानिसमा मात्र नभई जनावरमा पनि जान सक्छ भन्ने अर्थ राख्छ।
पुनर्जन्मबारे कहाँबाट पढ्न सुरु गर्ने?
इयान स्टेभेन्सनका बालबालिकासम्बन्धी पुस्तकहरू र माइकल न्युटनको “आत्माहरूको यात्रा” बाट सुरु गर्नुहोस्। अनि यस वेबसाइटमा बालबालिकाका सम्झनाहरू र रिग्रेसन सम्बन्धी लेखहरूबाट सुरु गर्नुहोस्।
यो विश्वकोश फेरि कसरी खोज्ने?
खोज इन्जिनमा “पुनर्जन्मको विश्वकोश” वा यसको नाम “पूर्नजन्मपीडिया” टाइप गर्नुहोस्। अझ राम्रो त, यो पृष्ठलाई बुकमार्क गर्नुहोस् वा दर्ता हुनुहोस्।
यो पनि पढ्नुहोस्
लेखक: मारिस द्रेशमानिस, पुनर्जन्मविद्, पूर्नजन्मपीडिया का संस्थापक। प्रमाणीकरण: सेप्टेम्बर 2026।